J. R. R. Tolkien odporúča Esperanto:
Filológ o Esperante
Zaujímam sa ako filológ, tak ako by sa mal zaujímať každý filológ, o hnutie za medzinárodný jazyk ako významný a zaujímavý jazykový fenomén a súhlasím najmä s nárokmi Esperanta. Nie som praktizujúci esperantista, hoci zdá sa mi po krátkom zamyslení, že ten, kto chce radiť, by taký aspoň kúsok mal byť. Neviem ani písať, ani čítať týmto jazykom. Poznám ho, povedané filologicky, pretože som sa ho pred 25 rokmi učil a nezabudol som jeho gramatiku a štruktúru. Kedysi som v ňom prečítal mnoho materiálov a pretože som študoval tieto záležitosti, cítim sa kompetentný vytvoriť si názor na všetky jeho nedostatky a výhody. Následne cítim, že nemôžem užitočne prispeť inak, ako filológ a recenzent. Ale môj postoj k medzinárodnej jazykovej situácii je presne taký, že tieto služby, akokoľvek hodnotné teoreticky, nie sú prakticky žiadúce; skutočne, že prišiel čas, kedy je filologický teoretik brzdou a prekážkou. To je v skutočnosti najsilnejší z mojich motívov, prečo podporujem Esperanto.
Esperanto sa mi zdá nepochybne, vzaté zo všetkých strán, lepšie ako všetci jeho súčastní konkurenti, ale hlavný dôvod na jeho podporu je podľa môjho názoru fakt, že už zastáva prvé miesto, získal najväčšie prijatie v praxi a dosiahol najväčší stupeň organizácie. Skutočne sa podobá na ortodoxnú cirkev, ktorá sa stavia nie len proti neveriacim, ale aj rozkolníkom a kacírom - situácia predpovedaná filológmi. Ale s podmienkou nutného stupňa jednoduchosti, medzinárodnosti a (chcem dodať) individuality a ľubozvučnosti, - - ktoré Esperanto rozhodne dosahuje a presahuje - sa mi zdá samozrejmé, že najdôležitejší problém, ktorý musí riešiť ašpirujúci medzinárodný jazyk je svetové rozšírenie. Nástroj, ktorý je menej perfektný, ale predsa má schopnosť zrealizovať to, má väčšiu hodnotu, ako sto iných, ktoré sú teoreticky dokonalejšie. Neexistuje definitíva v jazykovom vynaliezaní a chuti. Precízna snaha domýšľať detaily je bezvýznamná v porovnaní s nevyhnutným minimom; a teoretici a vynálezcovia (ku ktorým by som sa rád pridal) jednoducho škodia hnutiu, ak sa chystajú obetovať jednotu v prospech "vylepšovania".
Skutočne sa mi tiež zdá, že technické zlepšenie štruktúry, či s cieľom väčšej jednoduchosti, alebo zrozumiteľnosti, či pre väčšiu medzinárodnosť, alebo čokoľvek iné, má sklon ničiť "ľudské" a estetické stránky vynalezeného idomu. Táto očividne nepraktická stránka, zdá sa, nebola vzatá do úvahy teoretikmi; hoci si predstavujem, že nie je skutočne nepraktická a nakoniec hlboko ovplyvní hlavné záležitosti celosvetového prijatia. Napríklad N** je dôvtipnejší a ľahší ako Esperanto, ale škaredý - - jasne označený nápisom: "továrenský produkt", alebo ešte lepšie: "poskladaný z rezervných častí" - - a celkom mu chýba ten záblesk individuality, súdržnosti a krásy, ktoré sa objavujú vo veľkých prirodzených idiómoch a ktoré sa efektívne objavujú vo významnej miere (snáď do takej miery, akú umožňujú umelé idiómy) v Esperante - - ktoré dokazuje genialitu pôvodného autora.
Moja rada všetkým, ktorí majú čas, alebo chuť zaoberať sa hnutím za medzinárodný jazyk, je: "Lojálne podporujte Esperanto!"
J.R.R. Tolkien
(The British Esperantist, 1932)
Informačný zdroj: La mastro de l'ringoj
|
J. R. R. Tolkien rekomendas Esperanton:
Filologo pri Esperanto
Mi interesiĝas kiel filologo, kaj kiel devus ĉiu filologo, pri la internacilingva movado kiel grava kaj interesa lingva fenomeno, kaj mi simpatias precipe la pretendojn de Esperanto. Mi ne estas praktika esperantisto, kvankam ŝajnas al mi post iom da pripensado dezirinde, ke konsilisto almenaŭ certagrade estu tia. Mi scias nek skribi nek paroli tiun lingvon. Mi konas ĝin, kiel dirus filologo, pro tio, ke antaŭ 25 jaroj mi lernis kaj ne forgesis ĝiajn gramatikon kaj strukturon, kaj iam legis sufiĉe multajn skribaĵojn en ĝi, kaj, tial ke mi estas klerigita pri tiaj aferoj, mi sentas min kompetenta havi opinion pri ĉiaj mankoj kaj bonegaĵoj. Sekve mi sentas, ke mi ne povas utile kontribui, krom kiel filologo kaj recenzisto. Sed tia estas precize mia starpunkto rilate la internacilingvan situacion, ke tiaj servoj, kiom ajn valoraj teorie, estas praktike ne dezirindaj; efektive, ke venis tempo, kiam filologa teoriisto estas malhelpo kaj ĝeno. Tio estas vere la plej forta el miaj motivoj por subteni Esperanton.
Esperanto ŝajnas al mi sendube, en sia tutaĵo, supera al ĉiuj aktualaj konkuraĵoj, sed ĝia ĉefa pretendo al subteno laŭ mia opinio estas la fakto, ke ĝi jam okupas la unuan lokon, havigis al si la plej larĝan kvanton da praktika akcepto kaj evoluigis la plej altgradan organizadon. Ĝi fakte similas ortodoksan eklezion, kiu frontas ne nur al nekredantoj, sed ankaŭ al skismemuloj kaj herezuloj - - situacio antaŭvidita de filologoj. Sed kondiĉe je ia necesa grado de simpleco, internacieco, kaj (mi volas aldoni) individueco kaj eŭfonio, - - kiun Esperanto nepre atingas kaj superas - - ŝajnas al mi memevidente, ke la plej elstare grava problemo solvenda de aspiranta internacia lingvo estas universala diskonigo. Ilo, kiu estas malpli perfekta, tamen havas eblecon realigi tion, pli valoras ol cent, kiuj teorie pli perfektaj. Ne ekzistas definitivo en lingvaj inventado kaj gusto. Fajna inventemo pri detaloj estas kompare malgrava, post la necesa minimumo; kaj teoriemuloj kaj inventemuloj (al kies trupo mi volonte aliĝus) simple malhelpas la movadon, se ili pretas oferi unuanimecon pro "plibonigado".
Efektive ŝajnas al mi ankaŭ, ke teknika plibonigo de la strukturo, ĉu cele al plia simpleco kaj klareco, ĉu al pli larĝa internacieco, aŭ al kio ajn, emas detrui la "homecan" aŭ estetikan aspekton de la inventita idiomo. Tiu supozeble nepraktika aspekto ŝajnas grandparte malatentita de teoriemuloj; kvankam mi imagas, ke ĝi ne estas vere nepraktika, kaj finfine profunde influos la ĉefaferon de universala akceptiĝo. Ekzemple N** estas inĝenia kaj pli facila ol Esperanto, sed malbelega - - "uzina produktaĵo" estas klare surskribita, aŭ prefere "kreita per rezervaj partoj" - - kaj tute mankas al ĝi tiu ekbrilo de individueco, kohereco kaj belo, kiu aperas en la grandaj naturaj idiomoj, kaj kiu efektive aperas certagrade (verŝajne ois tia grado, kia eblas ĉe artefarita idiomo) en Esperanto - - kio pruvas la genion de la originala aŭtoro...
Mia konsilo al ĉiuj, kiuj disponas tempon aŭ inklinon okupiĝi pri la internacilingva movado, estus: "Subtenu lojale Esperanton".
J.R.R. Tolkien
(The British Esperantist, 1932)
Informfonto: La mastro de l'ringoj
|
